اتاقهای سرور و دیتاسنترها (Data Centers)، قلب تپنده و مغز متفکر سازمانهای امروزی هستند. در این فضاها، تجهیزاتی با ارزش دهها یا صدها میلیارد تومان قرار دارند که حاوی اطلاعاتی غیرقابلقیمتگذاری میباشند. در چنین محیطهای متراکمی که مصرف برق به شدت بالاست و تجهیزات به صورت ۲۴ ساعته در حال کار هستند، کوچکترین اتصالی و جرقه میتواند به فاجعهای جبرانناپذیر ختم شود.
به همین دلیل، لوله کشی برق اتاق سرور از قوانین و استانداردهای سختگیرانهای پیروی میکند که با سیمکشی یک ساختمان مسکونی یا حتی یک سوله صنعتی معمولی کاملاً متفاوت است. در این مقاله از بلاگ استار پلاست، قصد داریم به صورت تخصصی به بررسی استانداردهای کابلکشی و انتخاب بهترین محافظ برای شبکههای حساس داده بپردازیم.
اهمیت حیاتی ایمنی حریق در مراکز داده
وقتی صحبت از استاندارد دیتاسنتر (مانند استانداردهای TIA-942 یا BICSI) میشود، «ایمنی حریق» همیشه در صدر لیست الزامات قرار دارد. سرورها، سوئیچها و دستگاههای ذخیرهسازی (SAN Storage) برای فعالیت خود جریان برق بسیار بالایی میکشند. این جریان بالا، حرارت زیادی تولید میکند.
در کنار سیستمهای اطفاء حریق اکتیو (مانند گاز FM200)، استفاده از سیستمهای پسیو (Passive) یا پیشگیرانه اهمیت دوچندانی دارد. اگر کابلهای برق که از زیر کف کاذب یا سقف عبور میکنند، به درستی محافظت نشوند، یک اتصال کوتاه ساده میتواند در عرض چند ثانیه روکش کابلها را مشتعل کرده و کل اتاق سرور را در دود و آتش فرو ببرد. اینجاست که نقش محافظهای فیزیکی کابل به عنوان اولین خط دفاعی مشخص میشود.
چرا لولههای معمولی برای دیتاسنتر ممنوع هستند؟
شاید این سوال پیش بیاید که چرا نمیتوان از همان لولههای برق ساختمانی (پیویسی یا پلیآمید معمولی) در اتاق سرور استفاده کرد؟ دلایل مهندسی و ایمنی متعددی برای این ممنوعیت وجود دارد:
انتقال شعله (Flame Spread): پلاستیکهای معمولی در برابر آتش به شدت اشتعالپذیر هستند. اگر نقطهای از لوله آتش بگیرد، شعله به سرعت در امتداد مسیر لوله حرکت کرده و آتش را به رکهای (Racks) دیگر منتقل میکند.
چکه کردن پلاستیک مذاب: لولههای غیراستاندارد در حرارت بالا ذوب شده و به شکل قطرات شعلهور پلاستیک روی کابلهای دیگر یا تجهیزات زیرین میچکند که باعث گسترش تصاعدی حریق میشود.
تصاعد گازهای سمی و خورنده: سوختن پلاستیکهای نامرغوب باعث تولید دود بسیار غلیظ و گازهای حاوی هالوژن (Halogen) میشود. این گازها نه تنها برای پرسنل کشنده هستند، بلکه با نشستن روی بردهای الکترونیکی سرورها، باعث خوردگی شدید و از کار افتادن آنها (حتی در رکهایی که آتش نگرفتهاند) میشوند.
ویژگیهای لوله برق نسوز استاندارد
برای جلوگیری از خطرات ذکر شده، مهندسین تاسیسات موظفاند منحصراً از لوله برق ضد حریق با استانداردهای بینالمللی استفاده کنند. این لولهها باید بتوانند از کابلها در برابر فشارهای فیزیکی، حرارت محیط و خطرات اشتعال محافظت کنند.
مکانیسم ضد اشتعال بودن (Flame Retardant)
مهمترین ویژگی یک محافظ کابل در اتاق سرور، خاصیت Flame Retardant یا ضد اشتعال بودن است. برخلاف تصور عموم، نسوز بودن به این معنا نیست که لوله هرگز از بین نمیرود؛ بلکه به این معناست که فرمولاسیون پلیمر به کار رفته در آن به گونهای است که به احتراق کمک نمیکند.
در صورت بروز اتصالی و جرقه، لوله در نقطه اتصال شعلهور نمیشود و به محض اینکه منبع حرارت (جرقه یا شعله اولیه) از بین برود، آتشِ روی لوله بلافاصله و به صورت خودکار خاموش میشود. در حال حاضر، ایمنترین و پیشرفتهترین محصول برای این منظور در بازار تاسیسات ایران، لوله برق ضد اشتعال استار پلاست است که با ساختار ویژه خود، ضریب امنیت پروژههای حساس را به ۱۰۰٪ میرساند.
مقاومت در برابر حرارت بالای سرورها
اتاقهای سرور معمولاً دارای راهروهای سرد (Cold Aisle) و راهروهای گرم (Hot Aisle) هستند. هوای خروجی از پشت سرورها میتواند به شدت داغ باشد. لولههایی که در مسیر راهروهای گرم یا در نزدیکی اگزاستِ سیستمهای خنککننده (In-Row) نصب میشوند، باید مقاومت حرارتی بالایی داشته باشند تا در طول زمان دچار تغییر شکل، خشکی یا شکنندگی نشوند.
استفاده از نسل جدید محافظها، یعنی لوله برق دوجداره که دارای ساختار هیبریدی (دولایه با مغزی و روکش مجزا) هستند، بالاترین میزان عایقبندی حرارتی و مقاومت فیزیکی را در چنین محیطهای پرتنشی تضمین میکند.
نحوه مسیردهی کابلها در کف و سقف کاذب
طراحی مسیر عبور کابلها (Cable Routing) در دیتاسنترها یک هنر مهندسی است. معمولاً فضای زیر کف کاذب (Raised Floor) یا سینیهای معلق در سقف کاذب، بستر اصلی عبور لولهها هستند. در کابل کشی شبکه و برق دیتاسنتر، رعایت اصول زیر الزامی است:
تفکیک مطلق کابلها: کابلهای برق (Power) و کابلهای دیتا/شبکه (Data) تحت هیچ شرایطی نباید از یک لوله مشترک یا در فواصل بسیار نزدیک به هم عبور کنند. جریان برق میتواند نویز الکترومغناطیسی (EMI) ایجاد کرده و باعث اختلال شدید در انتقال دادههای سرور شود.
استفاده از لولههای مجزا: برای هر مسیر باید از لولههای مجزا با لیبلگذاری یا کدگذاری رنگی استفاده شود.
جلوگیری از گره خوردن: مسیر لولهکشی باید با کمترین پیچوخم (شعاع خمش استاندارد) طراحی شود تا در آینده، امکان اضافه کردن یا تعویض کابلها (کابلکشی مجدد) بدون نیاز به تخریب وجود داشته باشد.
انتخاب اتصالات ایمن برای شبکههای حساس
یک شبکه محافظ کابل، تنها به اندازه ضعیفترین حلقه خود قدرت دارد. اگر شما از بهترین و گرانترین لولههای نسوز جهان استفاده کنید، اما برای تغییر مسیر از زانوهای بیکیفیت یا رابطهای غیراستاندارد بهره ببرید، در زمان بروز حادثه همان نقطه به پاشنه آشیل شبکه تبدیل میشود.
نفوذ رطوبت (از سیستمهای خنککننده کف کاذب) یا جرقه زدن در نقاط اتصال کابلها بسیار محتمل است. بنابراین، تمام بوشنها، جعبههای تقسیم و اتصالات لوله برق در اتاق سرور باید از جنس مواد نو (غیر بازیافتی)، کاملاً کیپ (با تلورانس صفر) و دارای خاصیت ضد اشتعال باشند تا یکپارچگی شبکه تحت هر شرایطی حفظ شود.
سخن پایانی
راهاندازی دیتاسنتر و اتاق سرور، سرمایهگذاری عظیمی است که حفظ آن نیازمند توجه به جزئیترین استانداردهای زیرساختی میباشد. لوله کشی برق اتاق سرور نباید محلی برای صرفهجوییهای غیرمنطقی و استفاده از متریال ساختمانیِ ارزانقیمت باشد.
صنایع پلاستیک استار پلاست به عنوان تنها تولیدکننده لولههای برق دوجداره ضد اشتعال (نسوز) در ایران، مفتخر است که تامینکننده اصلی زیرساختهای ایمن برای حساسترین پروژههای ملی، بیمارستانها و مراکز داده در کشور میباشد. برای دریافت مشاوره مهندسی و استعلام قیمت لولهها و اتصالات ضد حریق، با کارشناسان فروش ما در ارتباط باشید.
